De Rozebottel
Link naar dit artikel Op zaterdag 30 september 2006 geschreven door Andrew
Nee, ik ga het hier niet hebben over het kinderboek Hotel Rozebottel of Naschoolse Opvang De Rozebottel. En natuurlijk ook niet over Bloemspecialist De Rozebottel, maar over die fijne struik waar al deze bedrijfjes naar vernoemd zijn.
De struik die je vroeger overal en nergens tegenkwam, maar welke tegenwoordig vrijwel geheel lijkt te zijn verdwenen. Een blik op de foto is genoeg om ‘m te herkennen.
De rozebottel is veelzijdig maar staat bij velen vooral bekend als grondstofleverancier van het kindervitamine drankje [tag]Roosvicee[/tag]. De rozebottel bevat namelijk veel [tag]vitamine C[/tag] en biotine en wordt om deze zelfde reden ook gebruikt bij paarden met slechte hoeven.
Ook rozebottel thee schijnt wonderen te kunnen verrichten. Het eerste waar ik echter zelf altijd aan moet denken bij het horen van het woordje rozebottel is de sport die vroeger bij ons op [tag]straat[/tag] beoefend werd: rozebottel werpen.
Een straatactiviteit voor de armere kinderen die geen geld hadden voor duur speelgoed. Het enige wat je nodig had was een stel rozebottels die je overal gratis kon plukken en een stevige doch flexibel verende tak.
De tak van de beukenboom was hier dacht ik bij uitstek erg goed geschikt voor. Als je deze gebruikte had je daarnaast als voordeel dat je ook nog eens wat heerlijke beukennootjes te eten had. 2 vliegen in 1 klap dus!
Nadat je de tak had ontdaan van alle rotzooi die je als professionele beoefenaar van deze sport niet kon gebruiken, zoals blaadjes en zijtakjes, begon je de verzameling rozebottels te ontdoen van hun olijke kroontjes. Vervolgens stak je de punt van de tak in de rozebottel op de plek waar het zojuist verwijderde kroontje zat en gaf je een zwieper hoog de lucht in.
In theorie was degene die de rozebottel het verst of het hoogst wist te werpen de winnaar, maar in de praktijk draaide het eigenlijk altijd uit op een rozebottel oorlog waarin 2 of meer partijen naar elkaars hoofd rozebottels zaten te zwiepen. Degenen die het langst overeind bleven en niet weg waren gevlucht waren dan natuurlijk de helden van de straat!
Naast het feit dat een overwinning gunstig was voor je straatreputatie kon je op het einde van de “rozebottel-oorlog” ook op je dooie gemakje de rozebottels oprapen. Ze waren dan weliswaar niet meer geschikt om mee te werpen, maar de binnenkant van de rozebottels (met de pitjes) gebruikten wij ook als een soort jeukpoeder. De inhoud van 1 rozebottel in iemands nek wrijven was doorgaans al genoeg om iemand te laten dansen als ware hij/zij aangedreven door een meute vlooien!
Was het echter “oorlog” of was er sprake van een “ere kwestie” dan werd de inhoud van een hele verzameling rozebottels op de rug van de “vijand” uitgesmeerd. Tegen deze jeuk was eigenlijk maar 1 echt goede remedie: als de wiedeweerga naar huis toe rennen en meteen een douche nemen om die rotzooi van je lichaam af te spoelen.
Zou dit misschien de reden zijn waarom de rozebottel vrijwel nergens meer te vinden is?
36 reacties op “De Rozebottel”
ys...
end nog...
Bij het zwembad in Wildervank groeiden de struiken naast het parkeerterrein. Als we op de fiets naar huis gingen met onze natte haren en zwemtassen, verzamelden we vaak eerst een flesje jeukzaadjes. Niet in je hand, want dat was al funest. Veel mee gepest.
Ja, vergeten laatje geopend…..
Waar ik woonde groeiden ze ook. En die zaadjes jeukten inderdaad als je ze in de nek van iemand deed.
De struiken zaten vol.
De rozen waren trouwens niet zo mooi als “echte” rozen, maar ik geloof dat je veel rozen hebt.
Ik heb me vaak geprikt als ik achter de flats in de bosjes voor mijn moeder gevallen wasknijpers ging zoeken (wie deed dat ook ?).
Je had ook veel struiken met van die witte “klapbesjes” : ze gingen als je erop drukte met een pats open. Leuk.
Dat deden we vroeger ook als we iemand te grazen wilden nemen, een lading van die rozebottelzaadjes in zijn/haar nek storten. Die klapbesjes ken ik ook nog wel, vaak was de stoep naast die struiken een glibberige pulpmassa van alle platgetrapte bessen.
Van die Roosvicee vitaminedrank kregen we iedere dag een paar eetlepels, inderdaad als aanvulling op de vitamine C inname. Ondanks dat het in feite een soort van medicijn was, vonden we het altijd erg lekker en gooiden het overal in: de yoghurt of vla, of maakten er met water limonade van. Ik heb nog steeds een pot Roosvicee rozebotteljam in mijn koelkast staan, echt de lekkerste jam die er bestaat! Rozebottelthee ken ik niet, maar lijkt me wel heel lekker. Ga straks gelijk even de Albert Cuypmarkt op om te kijken of ik het ergens kan vinden, haha!
Hier ken ik de rozebottel dus helemaal niet van.
Nooit geweten van die jeukende eigenschappen.
Ook het rozebottelwerpen nooit gedaan of gezien.
Maar dat neemt niet weg dat ik dit een leuk log vind om te lezen, Andrew!
jaahh, rozebottels gooien en van die witte besjes in de ‘pielkenbuis’.
Ja die jeukende werking van die dingen was heel leuk bij anderen…bij jezelf wat minder hahaha Voor mij geen vitamine C gelukkig (?)
off topic, sorry:
Toch moet ik ook denken aan de strip Roze Bottel waar je niet veel over leest
http://www.strips.be/rosehip.htm
http://www.comicstripshop.com/article/OkrKgMGhTc0O
(net als Taka takata, de minimensjes, Yoko Tsuno etc).
Met rozenbottels hebben we wel veel gegooid, net als met van die kleine appeltjes.
En rozenbotteljam was vroegah mijn favoriete jam mhhhh, op een witte boterham en dan lekker dik
Nooit geweten van dat neveneffect van de rozenbottel, de allergische reactie die dit besje kan veroorzaken. En dan te bedenken dat ze verwerkt worden in roosvicee of wat je vroeger had; carvan cevitam. Nee, ik heb niet met rozebottels gespeeld, wel met zgn. “klitten”, die kon je van struiken plukken en vastkleven op de achterkant van iemands jas. Ook springbalsemien was geliefd om mee te spelen; als je in dat zaad kneep sprong het uit elkaar, vandaar de naam. Alleen de geur was minder aangenaam.
Om terug te komen op de rozebottel, je ziet ze inderdaad veel minder dan vroeger en toen kwam je ze vaak tegen in de duinen.
Leuk, deze poll over de rozebottel!
Het roept bij mij ook weer veel op….Inderdaad de jeukende zaadjes, die ik té vaak heb gevoeld in mijn nek, maar bij mij komt de geur van de bloemen weer mijn neus in. De hondsroos( zo heet ‘ie ) heeft namelijk een bijna onaardse zoete rozengeur en dat vond ik als klein kind al. Vaak hommels en bijen weggejaagd om zelf te kunnen snuiven aan de bloemen. Ik plukte ze ook vaak, stopte ze dan in een fles, met suikerwater erover en een paar weken laten staan en dan had je een lekkere rozenlimonade. ( ook met vlierbloemen gedaan, is ook erg lekker)
Later maakte ik er met olie ( zonnebloemolie ofzo) een verrukkelijk geurende massageolie van en mijn jongste zoon leerde mij, dankzij tuintherapie wat hij kreeg, er parfum van te maken, samen met lavendel en jasmijn uit de tuin !!!! Veel herineringen dus aan deze prachtige plant
Ik had (als kind) het plan opgevat om van de rozebottels zelf jam te maken. Dus de struik van de buurvrouw geplunderd. Ik heb de rozebottels ofgewassen en begon ze door te snijden… zaten er overal witte wormpjes in. Sinds dien gruwel ik van rozebottels. de struik geurt wel heerlijk als de roze bloemen bloeien. Oja, die witte besjes leuk om te plukken en pats (lekker geluidje) plat stampen!
Ik plukte vroeger ook altijd van die aren van grassen. Er waren hele zachte soorten van, bijna fluweel groen/roze kleur. Ik ritste alle zaden er af en deed ze in een bakje. Lekker om in te roeren met je vingers, heel zacht. Dan wat ‘zacht zand’ er bij. Heerlijk om thuis zo te spelen.Waar kan(mag) dat nog?
Ik ken de rozebottelstruik en de jam (de enige jam die ik écht lekker vind)
maar van de spelletjes en de jeukeffecten had ik nog nooit gehoord.
Jawel, rozebottel gevechten. Ze zijn ook zo lekker hard. En dat van die jeuk….heb dat nooit gemerkt en dacht altijd dat het een fabeltje was.
En die witte klapbesjes pluk ik op dit moment dagelijks op weg naar mijn werk en dan maar tegen bomen gooien in de hoop op een mooie plop. Levend jeugdsentiment.
Ook ik wilde een deel van mijn log over Spaanse Vlieg schrijven over de Rozenbottel.
Nooit gedacht dat iemand anders dat ook zou doen. Prima dus. Spaanse Vlieg zal volgen.
Rozenbotteljam vind ik heerlijk trouwens.
Binnenkort opletten: die groen-bruine vinken op Rozenbottels zijn…Groenlingen of anders genoemd: Groenvinken. Prachtig hoe zij van deze vruchten snoepen: hun hele snavel wordt dan rood. Bij Rozenbottels horen Groenlingen!
Kijken dus! Autumn is coming.
Rozenbottels en witte besjes stampten wij op de grond kapot.
Ook ik wist niet van de jeuk veroorzakende inhoud van de rozenbottel.
Groenlingen op Rozenbottelstruiken; leuk (ik heb een paar jaar geleden al meegedaan met de Wintervogeltelling, ben een vogeltjes liefhebster)maar waar vind ik toch tegenwoordig rozenbottelstruiken? Een paar jaar geleden was er een gemeente perk in mijn buurt met rozenbottelstruiken maar deze zijn helaas vanwege het zicht op de weg geruimd, nu staan er van die saaie lage heesters.
Leuk Joke! Er ligt al heel lang een log op de plank over Leeuwerikken… (en ornithologie).
Rian zal daar niet veel mee hebben
In de hobby kom ik weinig vrouwen tegen!
Vandaag de 50ste verjaardag van mijn broer gevierd in de duinen (en op het strand). Stond vol met Rozenbottel! Helaas weinig vogels.
De rozebottels gooiden wij vroeger uit de losse hand, niks geen takken, gewoon een goeie werparm ontwikkelen. Overigens wist ik ook niet dat het sap daarvan zo jeukte!
Ja de witte besjes die klapten inderdaad altijd zo lekker uit elkaar, wij staken die overigens ook in pvc-pijpen om ze weg te blazen!
@Eric: alles op zijn tijd, eerst Sinterklaas!
Ik vind rozebottels te lief. Geef mij maar de meidoorn. Die groeit ook ondoorgrondelijker. Rozen zijn zo over-gecultiveerd.Echte liefde ontsnapt aan hun doornen.
@ Eric en Joke
Grinnik…hier nog een vrouwtjesmens dat dól is op vogels!!! Ben al jaren lid van de vogel bescherming, heb al heel bijzondere vogels in mijn stadstuintje mogen aanschouwen…( is wild, veel struiken en wat bomen, een oase voor onze gevederde vrienden)zoals een roodborsttapuit, tot twee keer toe een torenvalk die kwam uitrusten, alle mogelijke mezen, merels, mussen, vinken, putters, groenlingen, sijsen…noem maar op….Ik geniet er echt weer elke dag van!!!!
@Eric, jij vergist je echt, ik ben ook dol op vogels en was ook, net als Wilma, lange tijd lid van de vogelbescherming.
Dat wil overigens niet zeggen dat ik ieder vogeltje bij naam ken en afreis voor dag en dauw om één of ander bijzonder exemplaar te gaan bewonderen (met verrekijker)die voor het eerst in Nederland is gesignalleerd
Vogels zijn gewoon mooi, net als wolken, omdat ze kunnen vliegen en er mooi uitzien!
Laatst een wandelingetje gemaakt met mijn schoonouders door een of ander parkje in Nijmegen.
Mijn schoonouders weten veel over de verschillende planten (en eventuele bereidingswijze) in de natuur. Vol bewondering geluisterd naar mijn schoonvader toen deze voor mij een rozebottel uit elkaar pulkte. Leuk, dacht ik nog, ik neem die zaadjes mooi mee naar huis om ze te planten.
Thuis gekomen kijk ik naar buiten (we kijken uit op veel natuur), zie ik daar tot mijn ontzetting, ons hele plein vol staan met ROZENBOTTELSTRUIKEN
ops: Was me nooit opgevallen,hahahaha.
De kinderen in de buurt hebben gelukkig nog niet de jeukzaadjes ontdekt van de rozebottel.En ook niet de munitie-waarde! We hebben immers al veel door de lucht zien vliegen sinds wij hier wonen (eikels,kastanjes, diverse bessen, heel veel mais) maar tot nu toe nog geen rozebottels.Ook moeten onze ramen het wel eens “per ongeluk”ontgelden, ach ja, moeten we ook maar niet tegenover een speeltuin gaan wonen. Maar rozenbottels tegen de ramen, nee dank je.
Ik hoop ook maar dat niemand ze op het idee brengt (van mij zullen ze het niet horen)
O ja, naast de oneetbare appeltjes, waren rozebottels inderdaad erg geschikt om mee te gooien. Soms werden ze, mits ze de goede maat hadden, met behulp van een PVC-buis gelanceerd. Achteraf gezien natuurlijk levensgevaarlijk. Je zal zo’n ding in je oog krijgen. Maar toen heel erg leuk.
Jeukpoeder of -zaadjes kende we wel maar gebruikten we eigenlijk nooit. Was meer iets voor meisjes, geloof ik. Wij “vochten” op afstand.
Zo, Wilma, geef mij ook zo’n tuintje: Robotap in je tuin? Leuk zeg. De Robotap is n van mijn favoriete vogels.
Alle mogelijke mezen?! Dan zul je wrs niet in het westen wonen!
@Paul: mooie teksten hanteer je!
Eric…
Ik woon op de Veluwe, in Ede. Niet een echte wereldstad, maar de ligging is perfect. Vlakbij de Rijn, dus nu kijk ik graag op de uiterwaarden naar de trekvogels, maar ook de bossen , zandverstuivingen en weilanden liggen hier allemaal binnen handbereik.En door de kunstmatige waterpartijen in onze wijk zijn er ook veel verschillende soorten eenden en ganzen, zelfs de ijsvogel en de pestvogel is hier gezien( helaas niet door mij). Prima toeven hier wat dat betreft dus!
@Lia: Thanx!
@Sentiment: Natuurlijk ontwikkelden wij ook een “goede werparm”, maar deze werd meer gebruikt voor die keiharde kleine groene appeltjes. Rozebottels met de werptak ging een heel stuk harder en ik moet dan ook wel eerlijk bekennen dat er vroeger serieuze ongelukken mee zijn gebeurd.
@Edde: Meisjes moest je juist beschermen tegen jongens die hun wilden insmeren met rozebottelzaadjes. Daarbij kwam je natuurlijk niet altijd ongehavend uit de strijd, maar dat kusje op de wang maakte dan veel goed…
@Frank Faber: Die klittebolletjes was ik al helemaal vergeten! Die werden ook vaak in het haar gegooid. Als je die klittebollentjes een beetje goed door het haar heen haalde, kreeg je ze er ook echt niet meer uit. Een vriendin van mij had dat ook en haar moeder heeft ze eruit moeten knippen. Ze liep de weken daarop natuurlijk helemaal voor paal met die happen uit haar kapsel. Dit was nou zo’n typisch geval van een actie die vroeg om “erewraak”. Desbetreffende klittebolletjes daders werd op “genadeloze” wijze mee afgerekend.
Overigens ben ik natuurlijk ook vaak genoeg het slachtoffer geweest van die rozebottels, groene appeltjes, witte besjes, klittebolletjes etc. Ik kan uit ervaring zeggen dat het heerlijk voelt om als overwinnaar uit de “strijd” te komen, maar een blauw oog door een rozebottel of groen appeltje en een rooie rug door de inhoud van de rozebottel is niet echt een pretje. En klittebolletjes verwijderen uit je haar voelt ook niet bepaald fijn… En dan heb ik het nog niet eens over die draai om je oren of dat pak slaag wat je te wachten stond als ze thuis zagen hoe je kleding was toegetakeld door de rode inhoud van die witte besjes.
@Wilma: In Indische/Indonesische restaurants kun je vaak rozenstroop bestellen. Een drankje wat je vast zal bevallen. Alleen die heerlijke geur al.
” waarbij menig straatsoldaat sneuvelde, dus de associatie met “lief” zal ik helaas nooit kunnen maken.
@paul: Rozebottels waren voor ons de ammunitie voor de “heilige straatoorlog
Ken het jeukverhaal niet, maar ik stel me zo voor dat het veroorzaakt wordt door die haren in zo’n bottel. Weleens een bottel naar m’n kop gehad, kwam behoorlijk hard aan.
De sneeuwbes ken ik wel, lekker wegblazen uit een stuk elektriciteitspijp, laten klappen tegen de muur, of, ranzig, zoals mijn buurmeisje deed: lading bessen in een boterhamzakje, bessen stukknijpen, en die derrie heette smurfensnot en zag er bijzonder goor uit.
Met klittenbolletjes bedoelen jullie zeker Distels?!
De vogel die daarop foerageert is de Putter of Distelvink, maar dat weten Joke en Wilma ook wel
Ede is toch heuvelrug; Epe veluwe? Twee jaar geleden heb ik in mijn woonplaats Pestvogels ontdekt (schoolplein van mijn kids!). Veel vogelaars en prachtige foto’s. De Ijsvogel vliegt hier soms door de straat. Een slechte winter en het is weer gedaan met Ijsvogel, Winterkoning en Roerdomp!
Je had ook van dat groene ‘plakgras’ ( ik weet even niet de naam), al lopende tijdens bijv. de avondvierdaagse trok je dit weg langs de berm van de weg en gooide dit bij iemand op zijn rug of nog erger in de haren
@ Eric….
…
Zowel Epe als Ede liggen op de Veluwe….De ( Utrechtse) Heuvelrug begint weliswaar niet ver van Ede vandaan, maar is echt Utrechts en Ede Gelders.Sorry joh, dat ik gelijk heb
En de klitbolltetjes zijn zeker geen distels (Carduus), maar komen van de grote of kleine klis af…( Arctium Lappa of Arctium Minor)…
Dat is nou ook zo leuk aan JS: je leert van en aan elkaar…Mooi toch?
Jeetje, Wilma, dat scheelt Googlen! Topografie was blijkbaar niet mijn sterkste kant.
Mijn log over de Cactus -die ligt te wachten-zal ik maar herschrijven met de boeken er naast
Lang leve de nieuwbouw in mijn jeugd, met name die grote stalen afval container was een trouwe leverancier van o.a. PVC-elektrabuis. Na een juist exemplaar te hebben gevonden werd ie standaard opgewaardeerd. Moeders gekartelde broodmes zorgde voor de ideale lengte, maar ook voor de verdere standaard uitrusting. Tenslotte moest er wel een vizier en magazijn op komen, slecht mikken en zonder munitie zitten was fataal in de veldslagen bij ons in de buurt. Het vizier was een korter stuk buis welke verhoogd werd gemonteerd door middel van een Zwaluw luciferdoosje. Als je dit met geelgroene isolatietape (bron: afval container) slim bevestigde kon je de lucifers er nog uit schuiven en eindigde je met een prima magazijn voor de munitie. Aan munitie was geen gebrek, deze z.g. klapbessen groeide sneller dan onze onderlinge rivaliteit, hoewel ze later in het jachtseizoen van kaliber wisselden. Rond die tijd was het altijd lachen geblazen, letterlijk wel te verstaan. Destijds had ik een amerikaans vriendje, Dizzy heette ie, zijn achternaam begon met een G, de rest ben ik kwijt. Hij was de enige die, de overgrote bessen wel weg kon blazen, maar hij leek wel een gekleurde kikker met die bolle wangen van hem, hilarisch om te zien. Later ging ie de terug en is ie in de muziek industrie terecht gekomen, maar…het blazen heeft ie van ons geleerd !
(overigens heten die klapbessen officieel: sneeuwbessen, en zijn ze GIFTIG……..wisten Dizzy en ik veel.)
ik las Rozebottel en ik moest direct denken aan die pitjes erin dat tevens JEUKPOEDER was. Leuk om te lezen en erg herkenbaar alhoewel wij dat met die takken niet deden. Wel werd er natuurlijk mee gegooid! deze bosjes groeiden aan ons schoolplein (dat wij niet Schoolplein maar Speelplaats noemden).
Wij zaten ook vaak in de bosjes en dan gooiden we rozebottels tegen voorbijrijdende auto’s. Erg spannend! Vooral als er eentje stopte, dan was het rennen geblazen!!! En elke keer als je een auto raakte op z’n portier, dan schrok je zelf van de harde klap tegen t blik van de autodeur! Dat kwam nog best aan hoor!
de geur doet me nog steeds aan lang vervlogen vakantie’s denken…
nu werk ik daarmee;rosa sensational
Wow…
Dit was ik echt he-le-maal vergeten!
Bedankt, Jeugdsentimenten, voor het ophalen van een mooie herinnering!
Oh, dit brengt weer goede oude herinneringen bij mij terug. Bij onze lagere school hadden wij ook rozebottel struiken en daar bekogelden wij altijd de “concurrenten” van de christelijke school mee, bij voorkeur als ze overrijp waren