Oorlogsverhalen
Link naar dit artikel Op vrijdag 4 mei 2007 geschreven door Frank Faber
Als je geboren bent in of rond de jaren ’60 is het heel waarschijnlijk dat je ouders de Tweede Wereldoorlog en de daarbij horende bezetting hebben meegemaakt. Je ouders zullen je als kind dan ook verhalen uit die zware tijd verteld hebben. Zo ging het bij mij in elk geval. Vooral de hongerwinter was een geliefd onderwerp. Die verhalen maakten op mij en mijn zusjes een diepe indruk. Omdat mijn ouders goed konden vertellen kon ik me heel goed inleven in die situatie. Ook mijn grootouders konden verhalen oplepelen die je kippenvel bezorgden.
Mijn moeder vertelde dat zij als klein meisje in de hongerwinter met een pannetje naar de gaarkeuken werd gestuurd, omdat kinderen altijd een schepje extra kregen. Zij vertelde dat ze een pannetje soep, wat voor het grootste deel uit water bestond mee naar huis wilde nemen. Onderweg echter, kreeg ze van een ander kind een duw zodat al die soep, of wat daarvoor door moest gaan, over de grond viel. Bittere ellende dus en dat betekende dat ze voor die avond weer niets te eten hadden. Dit soort schrijnende verhalen maakten als kind een diepe indruk op me. Ook de verhalen dat ze tulpenbollen hadden gegeten; om van te gruwen gewoon!
Mijn Zweedse oma, van vaderskant, vertelde eens dat de Duitsers bij haar thuis huiszoeking deden omdat zij en mijn opa ervan verdacht werden onderduikers te huisvesten. Omdat zij niet zo’n hoge dunk had van de intelligentie van de Duitse soldaten nam ze een loopje met ze; ze spoorde de Duitsers aan om vooral in de (kleine) wasmand te kijken of daar niemand inzat, wat natuurlijk niet het geval was. Ze keken ook nog tot haar grote hilariteit.
De broer van mijn andere oma moest daadwerkelijk onderduiken in Heemstede waar mijn oma met mijn moeder toen woonde, omdat hij illegaal verzetskrantjes verspreidde. Toen er eens iemand van dat verzet aanbelde bij mijn oma en mijn moeder als vier- of vijfjarige opendeed en deze meneer informeerde naar mijn oom riep mijn moeder met luide stem: “Oom Chrisje, er is een meneer voor je!” Wat was mijn oma toen geschrokken! In dit geval liep het goed af, maar evengoed was het een NSB-er en had mijn moeder in haar onschuld haar oom verraden.
Verhalen over de Joden die gedeporteerd werden kreeg je als kind niet te horen, waarschijnlijk vonden mijn (groot)ouders dat te heftige verhalen voor de tere kinderziel. Ook verhalen over bombardementen en Jappenkampen werden ons bespaard. Wel kregen we te horen over mensen die “fout” waren. Landverraders werden die genoemd met een zware minachting.
En dan verhalen over de Canadezen die ons kwamen bevrijden en het Zweedse witte brood dat door vliegtuigen naar beneden gedumpt werd en dat zo goed smaakte. Allicht, want als je honger hebt, echte honger, smaakt alles goed! Op vier mei stond bij ons steevast de televisie aan met beelden van de klok bij de Waalsdorpervlakte en als het Wilhelmus gespeeld werd ging en gaat mijn vader nog steeds staan. Bedenk dat de vrijheid zoals we die nu kennen beslist niet vanzelfsprekend is, daar mag je best wel eens bij stilstaan.
41 reacties op “Oorlogsverhalen”
Laat een reactie achter
Mijn ouders waren van 1933 en ‘34, dus jonge kinderen in de oorlog. Omdat ze op het platteland woonden, kregen ze kinderen uit het “Westen” tijdens de hongerdagen. Die verhalen zijn vaak doorgegeven. Ook verhalen over NSB-ers - laten we geen namen noemen in deze reacties want dat heeft helemaal geen nut meer. Ook hadden mijn moeders ouders een radio verstopt in een kistje met sigaren - omdat ze een kappers/sigarenzaak hadden was dat niet zo’n verdachte kist. En gooide mijn opa een fiets in het kanaal toen bij terugtrekking in de laatste oorlogsdagen de Duitsers zijn fiets wilden afnemen. “Dij krieg je nait, verdomme mor in de wieke” schijnt hij gezegd te hebben.
Maar wij die de oorlog niet hebben meegemaakt, kennen die periode alleen uit verhalen. En die kunnen de harde werkelijkheid nimmer voor 100% weergeven…
Mijn vader woonde in Rotterdam Centrum tijdens het bombardement. Toen was hij 10. Het moet erg geweest zijn maar hij vertelde er eigenlijk nooit over. Intuitief vroeg ik er ook nooit naar. Wel dat het dierentuin Blijdorp ook gebombardeerd was en dat de wilde dieren door de straten liepen maar iedereen zo bezig was met andere dingen dat er niet op werd gelet.
Zijn ouders hadden later Joodse onderduikers en dat moet ook spannend en gevaarlijk geweest zijn. Ook daar vertelde hij nooit over. Wel weet ik dat het goed afgelopen is en dat de onderduikers jarenlang vrienden gebleven zijn.
Oh ja, interessant blog Frank, ik weet zeker dat er vandaag veel langere reacties zullen komen van mensen.
De foto erbij heb ik weleens eerder gezien en vind ik in zijn simpelheid altijd zeer indrukwekkend.
Mooi log …..
Ook ik heb verhalen uit de oorlog van familie en kennissen. Verhalen die al vele malen zijn verteld. Niet alleen door mij, maar ook door anderen omdat de verhalen meestal wel een beetje hetzelfde zijn.
Weer vertellen zou een herhaling van zetten zijn en dat lijkt mij niet nodig. Frank je verhaal past precies bij deze dag. Een mooi log dus.
Ik wens iedereen die het vandaag misschien iets moeilijker heeft vandaag veel sterkte.
Mijn ouders zijn van ‘33 en ‘38….Jong dus, toen het oorlog was. Van mijn ouders kreeg ik eigenlijk niet eens zo heel veel verhalen te horen, mijn opa zat in het verzet, was een communist, en mijn grootouders hadden ok onderduikers thuis. Het schijnt dat er een bom vlak in de buurt van hen was gevallen…Maar van mijn schoonouders juist heel veel verhalen.
En inderdaad liepen de rillingen me soms over de rug. Maar ook de stunts die er af en toe werden uitgehaald met/tegen de bezetters waren soms zelfs hilarisch. En getuigden daardoor van moed…
Zelf houd ik vandaag wederom 2 minuten stilte in acht, om ALLE slachtoffers van ALLE oorlogen ter wereld te gedenken , niet alleen van die uit de 2e wereldoorlog. Mensen hebben blijkbaar nog steeds niks geleerd van alle verschrikkingen.
Hadden jullie dat ook als kind, dat je je de oorlog niet goed kon voorstellen/visualiseren? Ik kon me er geen beeld bij vormen hoe het er dan in het allerdaagse leven uit zag op straat. Stonden er dan op iedere hoek van de straat soldaten? En zaten er soldaten achter de kassa in de winkel? Of waren die gesloten? Ik had geen idee. En kon je op een zomerse dag gewoon gaan zwemmen of niet? Mocht je zomaar je huis uit?
Het was voor mij als kind echt heel onwerkelijk, die oorlogsverhalen. Een van die verhalen, tijdens een bombardement op Enschede, maakte diepe indruk op mij als kind. Over Opa van moeders kant.
Mijn moeder is geboren in 1931, heeft dus als jong meisje de oorlog meegemaakt. Mijn opa en oma woonden met een groot gezin in een arbeiderswoning in de stad Enschede. Mijn opa en oma kwamen oorspronkelijk van Vollenhove, en waren het vissersleven gewend. Maar vanwege het einde van de Zuiderzee, trokken veel jonge mensen destijds naar de steden, oa de textielstad Enschede. Daar werkte mijn opa als textielarbeider…een zwaar leven (hard werken voor een hongerloontje). Toen de bommen op Enschede vielen, Enschede heeft vele bombardementen gehad, was mijn opa aan het werk in de fabriek helemaal aan de andere kant van de stad.
De bommen leken te vallen in de omgeving van het huis van mijn grootouders. Toen is mijn opa dus, keihard rennend, zonder achterom te kijken in paniek vanaf de fabriek door de stad richting zijn huis gerend om te kijken of zijn gezin het wel overleefd had. Dat is dus enkele kilometers rennen door een stad die gebombardeerd wordt, richting je huis en kinderen, waarvan je op dat moment niet meer weet of ze er nog wel zijn. Dat moet toch onbeschrijvelijk shockerend zijn geweest voor die man. Mijn moeder zag haar vader aan komen rennen, en toen hij in de gaten had dat iedereen er nog was, is ie huilend op straat neergevallen.
Dit verhaal maakte waarschijnlijk z’ on indruk op mij omdat mijn opa in mijn ogen een man was, die niet huilde…een rots in de branding. Dus dat mijn opa zo huilend instorte, deed mij als kind wel beseffen……die oorlog moest verschrikkelijkzijn geweest!
Het gezin van 9 kinderen, waaronder mijn vader (1920), is gevlucht van Rotterdam naar Arnhem. Mijn vader heeft ondergedoken gezeten in hun huis en is ook wel eens als meisje verkleed over straat gegaan.
Mijn moeder, uit gezin van 7 kinderen, zijn van Rotterdam naar Voorburg verhuisd. Mijn moeder (1934), als jongste in het gezin, ging iedere week bij een gezin op het ‘platteland’ eten. Ooms van mij hebben wel in het Jappenkamp gezeten.
Gelukkig hebben beide gezinnen de oorlog zonder kleerscheuren overleefd.
Mijn ouders hebben de oorlog ook bewust meegemaakt, mijn vader leeft helaas niet meer.
Maar ik weet dat als ik als kleine jongen, met mijn vader liep te wandelen, hij dan de meest indrukwekkende verhalen vertelde, over de tweede wereldoorlog.
Dat toen er bijna geen eten was, hij als tuinman werkte bij rijke lui,terwijl zijn gezin honger leed.
Stonden er daar zakken vol aardappelen in de schuren.
dan vertelde hij heel levendig, hoe hij dan wat aardappelen weg nam en het als een kostbare schat verborg onder zijn jas.
Bang om onderweg te worden aangehouden door de Duitse bezetters, die overal aanwezig waren.
Thuis gekomen, hadden ze dan een feestmaal!
Mijn gedachten konden daar niet bij.
Ik dacht alleen maar hoe oneerlijk het was, de 1 heeft alles de andere heeft niets.
Maar is het zonder oorlog niet nog steeds zo!
Laten we nooit vergeten.
Sjaco
Mijn ouders hebben ook bewust de oorlog meegemaakt moeder (1926) als 14 jarig meisje toen het begon en vader (1921) die gevlucht is naar Frankrijk. De verhalen van mijn vader ken ik alleen van mijn moeder omdat hij al op jonge leeftijd stierf.
Ook mijn opa en oma hadden onderduikers in huis en er is ook een tank bij hun het huis ingereden (ze woonden achteraf) verschrikkelijke verhalen allemaal. De hongerwinter hebben ze niet meegemaakt omdat een gedeelte van Brabant al eerder bevrijd was. Mijn oma is toen gaan roken, ze kreeg sigaretten van de Canadese soldaten en chocolade werd ook veel gegeven.
Verder sluit ik me bij Rozemarijn aan en hou ik ook 2 minuten stilte vandaag.
Mijn ouders, uit 1919 en 1922, werden vader en moeder in 1943 en in 1945.(en daarna nog 5 keer)
3 broers van mijn vader werden in Duitsland te werk gesteld. Mijn vader dook onder, en ging over straat in vrouwenkleren naar zijn schuiladres, bij een neef. Ook mijn ouders waren dankbaar voor alles wat ze konden ruilen voor eten, zeker voor hun kleintjes.
Mijn vader was heren-coupeur en als hij een kostuum had gemaakt liet hij zich-als het even kon- betalen in levensmiddelen. Aan geld had je weinig.Ook zij aten tulpenbollen en maakten van niets toch iets…ze waren vindingrijk in die dagen want keus had je niet.
Toen mijn vader met de kinderwagen hout sprokkelde in de bosjes van Poot of Pex werd er vaak op hem geschoten, hij heeft dat allemaal overleefd, maar mijn pa en ma zijn allebei al heel lang dood, niet oud geworden helaas.
Toch had vooral mijn vader het over EEN aspect van de tweede wereldoorlog wat zijn hele leven NOOIT zou vergeten:
hoe zwaar en moeilijk en angstig het ook was, er was saamhorigheid onder de mensen, iedereen hielp elkaar zoveel mogelijk,want iedereen zat tenslotte in hetzelfde schuitje.
En geloof me, er zijn veel kleine heldendaden verricht die nooit bekend zijn geworden.
Ik twijfelde of ik mijn verhaal wel zou vertellen want het ligt toch wel gevoelig omdat mijn moeder van 1943 is en te vondeling gelegd is in Amsterdam en ja, dus Joods is.
Ze was toen nog maar een paar weken oud, ze lag in een doos met een dekentje eromheen, ze had een groen pannetjes bij haar met een briefje erbij met wat ze moest eten wat ze uiteraard nog steeds in haar bezit heeft en ik het later graag zou willen hebben.
Ze is in die tijd dus te vondeling gelegd bij mijn oma die ik altijd als superoma gekend heb
Later zijn ze er achter gekomen dat mijn moeder ook Judith heette en haar achternaam vertel ik niet maar het is wel een echte joodse naam. Al die jaren heeft ze gewoon geheten zoals oma en opa haar destijds genoemd hebben, daarom heet ik nu Judith.
Ze heeft nu een lijst met alle familieleden die ze had, ze zijn allemaal overleden in de oorlog in Auschwitz en Sobibor (polen)
Het joods zijn gaat steeds over van moeder op dochter, dus ik ben het ook en mijn meisjes ook weer. Ikzelf ben katholiek opgevoed dus ik heb er niets van meegekregen, alleen het gevoel van de oorlog van toen zit er wel in bij mij, ik heb het nooit meegemaakt maar toch zit het in mij en ook in mijn moeder.
Elk jaar gaan we naar de dodenherdenking maar helaas vorig jaar ging dit niet door omdat mijn broer van 40 jaar toen op IC lag en op 18 mei toen helaas overleed.
Vanavond gaan we ook weer niet…..we kunnen het gewoon niet, het is voor ons verdorie verdomd moeilijk en dat wil ik even kwijt.
Wel hang ik de vlag vanavond halfstok omdat ik dat wel altijd bijzonder vindt en morgen ook weer op bevrijdingsdag. Mijn moeder en vader zijn nu ook nog eens hun zoon zo jong kwijtgeraakt en dat doet erg pijn. Laat er alsjeblieft vrede blijven (ik zit alweer te snikken)ik schrik nu telkens weer als er weer iemand doodgeslagen is en daarom heb ik ook een enorme hekel aan vechtfilms en vooral oorlogfilms, zo zie je maar weer…ik heb er ook wat van meegekregen…………..
@ Judith….
Meid, je verdriet en je boosheid kan ik helaas niet bij je wegnemen, maar ik leef wel met je mee. Vanavond zal ik ook jouw familie herdenken….
Hartstikke lief van je Rozemarijn
@Judith…
Met tranen heb ik je relaas gelezen. En ik sluit me dan ook aan bij Rozemarijn die het zo goed heeft verwoord.
Francaxxx
Mijn ouders van’33 en ‘39 waren ook nog vrij jong toch heb ik veel verhalen gehoord.
Bij groot ouders hadden een boerderij dus er was eten genoeg,ze hebben veel eten weg gegeven in de honger winter.Ook was er een keer een kalf gestolen,de “dief” heeft later aan me opa bekent dat hij het had gedaan,en me opa heeft hem vergeven,ze hadden ook onderduikers.Hun fietsen werden afgenomen en elkjaar moesten ze een paar paarden afgeven met een zak haver er bij.In het weiland voor het huis hadden de duitsers een schutters putje gegraven,maar de koeien liepen er ook nog,een paar ochtenden achter elkaar hadden de koeien de put in getrapt,de duitsers gingen naar me opa en zeiden als de koeien weer die put in trappen schieten we de koeien en ook jou dood.De koeien zijn toen naar een ander stuk land gegaan.
Ook is er een keer een V1 vlak achter de boerderij neer gestort,die werden van delft afgeschoten naar engeland deze haperde en viel dus vlak achter de boerderij neer maar ontplofte gelukkig niet.Ik kan nog wel hele vehalen vetelen maar ik hou het hier maar bij anders word het te lang en saai.
Nu weet ik nog wat te vertellen over mijn moeder nog toen zij nog een baby was en de duitsers kwamen bij oma langs om te kijken of zij toevallig geen onderduikers had.
nou, daar hadden ze geen zin in en geloofden het allemaal wel en waren snel weer weg 
??:
Oma bleef kalm, maar zei wel tegen de duitsers dat ze stil moesten zijn want de baby (mijn moeder toen dus) sliep en als ze haar wakker zouden maken mochten ze haar zelf weer in slaap wiegen……..
Als ze nou echt in de wieg hadden gekeken konden ze direct zien dat mijn moeder geen kind van mijn oma was en dat zij een vondelingetje was en ook joods want zo ziet zij er wel uit ja, pikzwarte krulletjeshaar en vooral het neusje he?
Tsja, anders was ik er natuurlijk ook nooit geweest want dan hadden ze haar meegenomen…..
@Judith: wat een aangrijpend verhaal, zo zie je dat JS ook dient als klankbord om je emoties kwijt te kunnen.
Inderdaad Marianne, die saamhorigheid was erg sterk onder de mensen in die tijd; een saamhorigheid die tegenwoordig helaas ver te zoeken is.
Bij mij wappert de vlag sinds 17.00u ook halfstok. Laten we de oorlogsslachtoffers herdenken en daar horen zeker ook de vele, vele Joden bij die omgekomen zijn in kampen of waar en hoe dan ook.
Morgen gaat mijn vlag voluit wapperen. (ik moet nog wat haakjes aan de mast bevestigen om de vlag de wind te kunnen laten weerstaan want maandag met Koninginnedag had de wind mijn vlag eraf gewaaid)
Ik schrijf hier een aantal gedichten die allemaal over de oorlog gaan. Daarna zal ik nog wat persoonlijke verhalen van mijn moeder vertellen. Mijn vader was in Duitsland onder dienst. Hij kwam oorspronkelijk uit Arnhem maar tijdens de bombardementen zat hij in Duitsland in een fabriek. Hij had het daar wel goed en kreeg ook goed te eten.
Nu eerst, telkens op een andere bladzijde, mijn gedichten.
Anne
Met zijn vijfen opgesloten in een klein vertrek
en je mocht geen leven maken, want dat was te gek. Dan zou men ontdekken dat er in die kamer klein zonder medeweten Joden zouden zijn.
In het achterhuis gezeten, nog maar dertien jaar, schreef een meisje in haar dagboek. Lees het maar.
“Lieve Kitty. Vele Joden zijn vandaag weer weggevoerd. Denk eens even, al zitten wij hier beroerd op deze kleine zolder, we leven allemaal, kunnen ons nog verheugen op een zonnestraal.
Ik ben verliefd op Peter. Iets moois bloeit in ons hart. Mág ik wel gelukkig zijn, bij zoveel smart?
Soms gaan we naar de zolder en kijken uit het raam en als ik weer alleen ben fluister ik zijn naam.Margo is ziek geworden. Ze heeft een nare hoest die ze moet onderdrukken. Als iemand het eens horen moest……Ook is er ingebroken, hier,onder in het kantoor.We lagen muisstil op de vloer te luisteren;. Spannend,hoor. Mijn lieve Kit, weer is er een dag voorbij . Wanneer komt er eens vrede?Wanneer zijn we weer blij?Waarom háát men de Joden? Wat hebben wij voor schuld?Waarom dragen wij een gele ster en worden niet geduld?
Niemand dacht aan onraad, op die dag vol zon, dat men op de houten trap Gestapo horen kon.
Ze werden meegenomen in het concentratiekamp. Voor zieken en voor ouden was alleen nog zwaveldamp.
Ook Anne, ons dapper meisje,werd ziek en stierf heel jong. Het was in Amsterdam dat op een dag een vogel zong.
Vader Otto keerde terug. Terug naar het achterhuis. Eens, lang geleden, was dit voor hen een thuis.
En achter het behang vond hij het schrift van dochter An. Toen kwam er in zijn oog een traan. Hij was een eenzaam man.
Familie, vrienden, t was niet meer. Alleen nu nog dit schrijven. Dit zou voor oude vader Frank een eeuwig kleinood blijven.
Ook wij kennen het Achterhuis, en zijn wij te beklagen? Wat hebben wij het beter nu dan Anne in die dagen.Bij ons is vrede,dat is goed, dus daarom, toe, zeg dank, dat wij niet hoeven leven als die dappre Anne Frank.
DE OUDE JOOD
Grijze Sam zit in zijn leunstoel voor zich uit te staren en hij denkt met droef gevoel aan vergleden jaren.
Grijze Sam, hij heeft geleden. Grijze Sam is Jood.Hoe snel toch is de tijd vergleden Saar, zijn vrouw, is dood.
Esther,Ruth, David en Bram, ook zij leven niet meer. Dat was toen de oorlog kwam.
Dat denken doet zo zeer.
Ze waren kinderen nog, zo klein,en Saar, die lieve vrouw.
Het had toch ánders kunnen zijn?Sam huivert van de kou.
Zijn vrienden zijn óók omgebracht. Vermoord, als een stuk vee.De Joden werden afgeslacht. Waarom kwam er pas vree toen vrouw en kinderen voor altijd hun leven moesten laten.
Oh, grijze Sam die door de strijd de vijand is gaan haten.
Lachaim, SHalom. Mooie woorden. Vrede. Geen oorlog. Geluk.
Sam fluistert:”Ze zijn vermoordt. Hun levens zijn nu stuk.Waarom mocht ík nog leven? Was ikzelf maar dood gegaan. Waar moet ik nog naar streven? Ja, wat héb ik er aan?”
Grijze Sam streelt eventjes de kiek van vrouw en kroost.
Dat zal hem warmte geven. Dat brengt een kleine troost.
Grijze Sam slaat met een glimlach zijn vermoeide ogen neer. Ziet, het was zijn laatste middag. Grijze Sam,………hij leeft niet meer.
Mijn ouders zijn van 1929 en 1926, dus bewust de oorlog meegemaakt. Mijn vader vertelt niets over de oorlog, nooit gedaan, mijn moder ook niet veel wel dat ze in het westland regelmatig ergens logeerde en voldoende eten kreeg daar, ook haar zussen gingen wel eens. Veel heb ik gelezen, en weet dat zo’n oorlog nooit meer mag komen,geen enkele eigenlijk meer. Deze herdenking ieder jaar, moet blijven bestaan. Zo indruk wekkend die Waalsdorpervlakte waar zo veel gebeurde, en dat mannenkoor erbij, echt om kippenvel van te krijgen ieder jaar weer.
@ Judith, sterkte in deze dagen, ik zal een kaarsje aansteken zondag.
@Frank deze log voor deze datum is goed bedacht.
Graf van een kind (oorlogskerkhof)
Op een veld tussen de wilgen, daar staan kruisen,rij aan rij.
Al die kruisen hebben letters. Het zijn namen, zij aan zij.
Al die namen die behoren aan een buitenlands soldaat die voor ons zijn leven liet in een onbekende staat.
Op 1 van die kleine kruisen staat een naam niet genoteerd. Een van vele dode mensen die niet zijn geidentificeerd.
Slechts wat botten of een romp, zonder arm of been.
En een jonge militait stierf geheel alleen.
Zonder vrienden, zonder ouders, in een vreemde staat.
Zie, er is geen oorlog meer voor deze moedige soldaat.
Maar ook geen naam op het witte kruis, geen nationaliteit.
Waar is het graf van hare zoon waarbij een moeder schreidt?
Waarom staat hij niet genoteerd? Hij was toch een persoon?
Heeft hij híér voor gevochten?Was dit zijn bitter loon?
Alleen een klein wit kruisje, zo, zonder naam in steen.Vertwijfeld gaat de moeder weg. Waar moet ze anders heen.
Ze legt een bosje bloemen bij het onbekende kruis en gaat, wat triest, naar binnen, in het Vaderhuis.
Daar bid zij tot de Vader om rust voor haar arme kind zodat hij in de Hemel toch de genade vind.
Op aarde zonder nummer, voor God de dappere knecht.
De onrechtvaardige oorlog maakte een einde aan het gevecht.
Tot slot verlaat de moeder het kerkje, Gods huis en werpt met een betraand gelaat een laatste blik……..op het……kruis.
Mijn moeder heeft de oorlog meegemaakt. Mijn vader natuurlijk ook, en zeker mijn grootouders, die hebben zelfs alle 2 de wereldoorlogen meegemaakt, maar van mijn grootouders en vader weet ik niet zoveel. Mijn moeder woonde met mijn oudste zus (toen 1 1/2 jaar) in Zeeland en van de ene dag op de andere was het oorlog. In 1940 reed ze naar haar werk op de fiets in Middelburg, en toen vlogen er allemaal granaatscherven voor haar op het fietspad en werd ze aangehouden dat ze onmiddelijk naar huis moest want het was oorlog.
Ze vertelt ook altijd over een fiets met houten velgen ( waar ik me niks bij voor kan stellen) en tijdens het bombardement op D-Day in Walcheren heeft ze een heel gezien ten onder zien gaan en een schoolvriendinnetje en ook kwamen ze met een juten zak vragen of ze hier haar oom en tante in herkende, en ze gooiden de zak leeg en er kwamen brokken menselijke resten uit, een borst met een arm, een hand met een ring. Het moet gruwelijk geweest zijn want ze heeft het er altijd over als het weer zover is en als ze een juten zak ziet krijgt ze het weer in haar herinnering. Ze hoort nog steeds het gegil en gehuil van die mensen. Nadat ze dat allemaal had meegemaakt kwam de inundatie in Walcheren en werd de kust onder water gezet zodat ze moesten vluchten in pontons en amfibievoertuigen. Met een kindje van anderhalf en grootouders en tante. Deze scene is nog eens op de t.v. geweest en we hadden hem op video staan, een dierbaar kleinood voor ons, waar mijn zus opstond, mijn tante, mijn moeder en mijn Opa, maar helaas is de video verloren gegaan en we hebben hem al steeds tevergeefs gezocht. En steeds als het oorlogsherdenking is hopen we dat het stukje weer wordt uitgezonden maar het is nooit meer gebeurd. Ze heeft ook voor de Wehrmacht gewerkt als kokkin en gewassen, de uniformen en zo. Ze zei dat er ook hele gewone diensplichtige Duitse jongens bij waren die heel veel ellende meemaakten en ze spaarde de bonnen op voor eten zodat ze die in kon ruilen om er iemand gelukkig mee te maken die het verdiende. Mijn moeder zou een lintje moeten krijgen van de koningin, maar mensen die met liefde helpen worden voorbijgelopen en willen ook niet graag in de schaduw staan. Steeds als het 4 Mei is kan mijn moeder snachts niet slapen want dan gaat haar hele oorlogsverleden weer voor haar leven. Ik vind dat de herdenkingen zeker moeten blijven, ook al zijn er nog zoveel jongeren die het niet hebben meegemaakt. Ik wordt er altijd heel erg stil van als ik ze daar op de Dam zie en op de Waalsdorpervlakte. En ik denk ook dat de veteranen wel zullen missen aan prins Bernhard.
Ik hoop dat er in mijn leven ( 59 jaar) geen oorlog meer komt, of in de leventjes van mijn achterneefjes en nichtjes.
@Judith: gaat het weer een beetje met je?
@Thea van Honk: ik kan niet anders zeggen, dan dat ik je gedichten héél erg mooi vind. Ik heb ze voor de tweede keer gelezen nu, brok in mijn keel hoor……
Dank voor je lovende woorden, rozemarijn. Het doet altijd goed te weten dat mensen mijn werk
(nooit gepubliceerd) mooi vinden.Misschien begin ik ooit nog eens een webside met mijn eigen werk.
@ Thea:
Dat laatste zou nog wel eens verrassende gevolgen kunnen hebben ! Je weet maar nooit wie jouw gedichten onder ogen krijgt he….
Ja hoor Rozemarijn, ik ben blij dat die dagen weer voorbij zijn, vooral voor mijn moeder was het ontzettend moeilijk en tsja, ik ben toch haar dochter en enige kind nog maar we slepen haar er wel doorheen hoor en ook mijn vader is haar grootste steun en toeverlaat nog en gelukkig maar en mijn partner is voor mij ook de grootste schat van de heeeele wereld (maar dat zegt iedereen natuurlijk he?) en mijn meiden natuurlijk he? Enfin, we hebben nu nog een week lekker vakantie en mijn partner ook en boven gaan we laminaat leggen, daar hebben we zin in, lekkere afwisseling, binnen paar daagjes gebeurd en dan gaan we leuke dingen doen, we hebben nog 4 kaarten voor Duinrell gewonnen met 2 uur Tikibad via de (jaja) postcodeloterij en dat hebben we na al die verdrietige dagen best verdiend
@ Judith,
)
Ik ben blij voor je dat je die leuke dingen in het verschiet hebt! Het leven gaat weliswaar ook in moeilijke tijden gewoon door, maar het helpt wél als er leuke dingen bij komen kijken….het maakt het dan allemaal net iets makkelijker. ( hehehe, dat die postcodeloterij tóch nog iets oplevert…
Ja Rozemarijn, kun je je voorstellen dat je dan in oorlog leeft en nooit geen leuke dingen kunt doen en alleen maar in angst leeft????
Even afkloppen 
Ik hoop het noooooooit mee te maken en leef ook altijd met de mensen mee die nu ook in oorlog leven want dat is in ons kikkerlandje nu nauwelijks voor te stellen
Ik deel jouw mening, Judith….Ik hoop het nooit mee te maken, gruw dan ook van alle soorten van geweld( en dat is helaas wél actueel….)
@Judith, jouw verhaal heeft me zeker getroffen. Enigzins was er herkenning.
Hoewel mijn vader niet Joods was waren een groot aantal van zijn broers en zusters met Joodse (voor mij) ooms en tantes getrouwd. Mijn vader was met een Joods meisje verloofd. De oorlog was voor hen ook heel moeilijk. Doordat er gemengd gehuwd was mochten de Joodse ooms blijven (wel moesten ze zich laten steriliseren). De Joodse tante heeft in Auswitch gezeten en is na de oorlog als enige teruggekomen. Mijn vaders verloofde is omgekomen en daar zijn we pas in de 70-er jaren achtergekomen. Er bestaat namelijk een boek met vele vele namen van omgekomen mensen. Een bijzonder document, soort monument voor hen.
Mijn vader woonde bij zijn zuster in huis en durfde niet onder te duiken toen hij een oproep kreeg om in Duitsland te gaan werken zoals vele jonge Hollandse jongens. Mijn vader heeft als kleermaker gewerkt in enkele kampen en veel narigheid beleefd. Het is hem met 2 vrienden gelukt om vaak de trein de andere kant uit te nemen. Na veel omzwervingen is hij weer thuis gekomen.
Na de oorlog (ca. 1978)hebben de vrienden elkaar teruggevonden (dank aan Adres Onbekend) en toen kwamen er enkele verhalen los. Mijn vader sprak niet veel over de oorlog. Vlak voor zijn dood (2006) heb ik nog wel één en ander opgeschreven toen hij zat te vertellen. Als document voor zijn kleinkinderen.
Mijn moeder woonde als kind op een molen. Mijn opa en oma hadden een Joodse onderduiker. Helaas is deze man vlak voor de bevrijding overleden. Hij leed aan suikerziekte en er was geen insuline meer voorhanden. Bovendien at hij van alles wat hij eigenlijk niet mocht hebben.
Na de oorlog hebben mijn ouders elkaar ontmoet toen mijn moeder op het kantoor van de zoon van de Joodse onderduiker ging werken en mijn vader daar beneden op het atelier werkte (van mijn Joodse oom)als kleermaker.
De oorlog en vooral het Joodse leven staat nog altijd centraal in onze familie. Op 4 mei gedenken wij zeker de vele slachtoffers, waaronder de familieleden van mijn ooms en tantes die zijn omgekomen in concentratiekampen.
Poeh poeh Sue-Ellen, wat een verhaal ook van jou zeg! Ik kreeg er ook kippenvel van maar vind het knap dat je het ook hebt kunnen vertellen joh
Zijn er nog meer mensen die toch ook nog een verhaal hebben?
Ik durfde het eerst niet, maar ben nu wel blij dat ik het gedaan heb!
Bedankt Frank Faber, zo zie je maar weer hoe mensen lief kunnen reageren op iets wat nooit meer vergeten mag worden en ook nooit meer mag gebeuren
Oh ja,Sue-Ellen, dat boek van alle omgekomen mensen heeft mijn moeder ook en er staan 52 familieleden van haar in……knap dat ze allemaal op die manier terug gevonden zijn bij wijze van spreken dus…..
@Judith inderdaad ook ik vind het heel bijzonder om die verhalen te lezen/horen van anderen.
Ik werk als leerkracht op een basisschool en hoop (op een eenvoudige manier dan) aan de kinderen in mijn klas wat mee te geven over de betekenis van 4 en 5 mei.
En hoop dan dat de kinderen het niet vergeten.
Mijn nichtje van 9 is momenteel bezig met een werkstuk over Anne Frank. Samen zijn we naar het Achterhuis geweest. Het was er niet echt druk en het wachten (1 1/2 uur) was echt de moeite waard. Ze heeft alles wat daar te zien was heel goed in zich opgenomen. Zo hoop ik dat ook de volgende generatie zich bewust is van de vrijheid die wij hier hebben.
Mijn moeder* is van 1935 en mijn vader van 1933. Toch heb ik weinig verhalen over de oorlog gehoord. Mijn vader heeft wel eens verteld dat er in zijn dorp een boerderij in de brand is gestoken door de bezetters. Wat een enorme indruk heeft gemaakt is het verhaal van mijn moeder. Zij vertelde dat ze in de hongerwinterwinter altijd een lepel bij zich had. Je wist immers nooit of je ergens tegen gamellen aanliep waar je been bodempje kon uitschrapen. Ook van mijn oma en opa geen oorlogsverhalen gehoord. Dit alles ondanks mijn fascinatie voor dit tijdperk.
Mijn vader is van 1930 en heeft de oorlog bewust meegemaakt.
en èèn ding heeft hij mij geleerd: het was niet zwart/wit.
De goeden tegen de slechten, zo simpel lag het niet.
Er waren boeren die zich grof lieten betalen door de stumperds uit het westen die eten kwamen halen voor hun gezin.
Er waren N.S.B.-boeren die tegen kostprijs en desnoods voor niks eten wegdeden aan diezelfde mensen.
En na de bevrijding bleek ineens heel Nederland in het verzet te hebben gezeten.
Wie kent niet de hilarische sketch van van Kooten en de Bie: do ist der bahnhof.
Al die mensen die zich in de oorlog op de vlakte hielden waren na de bevrijding manhaftig genoeg om een meisje van 17 of 18 jaar oud kaal te scheren omdat ze een avondje met een wehrmachtsoldaat naar de film was geweest.
Het ergste is nog wel: de deportatie van de Amsterdamse Joden is geklaart zonder hulp van de Duitsers.
De Amsterdamse burgemeester heeft dat op verzoek van de Duitsers samen met de politie keurig geregelt.
Indrukwekkende verhalen allemaal zeg. Ik zit het met een brok in mijn keel te lezen. Het is goed dat het ons nog altijd wat doet. Onze ouders hebben die oorlog nog meegemaakt, dat maakt het nog zo dichtbij.
Twee jaar terug had mijn moeder bezoek van een oude vriendin die inmiddels in Australie woont, ze ging o.a. met haar naar haar geboortehuis in Utrecht. Van de huidige bewoners mochten ze ook nog binnen gaan kijken en terwijl ze daar liepen, hadden de bewoners ook nog een vraag of ze wist waar een luik in het plafond voor diende. Dat wist de vriendin wel te vertellen: haar vader hielp Joodse weeskinderen en hun huis was een soort tussenstation. Het luik werd gebruikt voor Duitse invallen: alle kinderen via het luik het dak op.
De Australische vriendin was zelf nog een kind en vertelde me dat ze later aan haar vader had gevraagd waarom hij hun gezin zoveel gevaar liet lopen en niet gewoon normaal kon meedraaien. Zelf, zo zei ze, wist ze niet of ze dat wel gedaan zou hebben als je zelf een gezin met kleine kinderen hebt.
Ik denk daar veel over na, zou ik dat doen? Mijn eigen kinderen in gevaar brengen, zou ik zo heldhaftig zijn?
En daarmee kom ik ook even terug op de reactie van Lefty hierboven. Ik snap dat niet alles zwart of wit is. Des te meer waardering voor hen die werkelijk Joodse onderduikers schuilhielden.
Goed deze log, ik hoop dat het generaties na ons ook nog raakt zoals dat ons doet.
Wat heerlijk dat we in vrijheid leven!
@Lefty: Ik denk dat jouw vader het bij het rechte eind had dat niet alles zwart/wit was en ik vind dat dan ook erg bewonderenswaardig.
mijn ouders zijn na de oorlog geboren maar heb toen mijn opa en oma s nog leeefden wel verschrikkelijken verhalen gehoort mijn oma moest met mijn opa vluchten hadden toen 4 kinderen waarvan 1 kind de mazelen had die heeft het niet overleeft is toen in geslagen bij het kindje oma wist oook niet wat ze na de dood met het kindje hebben gedaan of het begraven was of iets wist ze niet en mijn anderen oma dee voor de mensen voor de winter van dekens jassen maken erg hoor die verhalen allemaal als ik het weleens hoor puh krijg er gewoon kippen vel van
ik zelf heb de oorlog niet meegemaakt maar mn grootouders wel , en die hebben bijna al hun familieleden in de oorlog verloren , ze lieten er echt bijna nooit iets over los wat ze gezien en meegemaakt hebben , maar het weinige wat ze mij vertelden was verschikkelijk , mn opa was een keiharde vent maar mn oma die was voor de rest van haar leven aangetast voor wat ze in het concentratiekamp had meegemaakt
onze familie naam is weisz maar we zijn geen duitsers en mn oma vond dat nooit leuk als ze bij het horen van onze naam vroegen of we duits waren.
Mijn ouders hebben allebei als klein kind de oorlog meegemaakt en uit hun verhalen weet ik dat ze o.a. de vliegtuigen gezien hebben en in een school ingekwartierde Duitsers.
Wisten jullie trouwens dat het boek Oorlogswinter van Jan Terlouw nu ook verfilmd wordt? Ik heb trouwens nooit begrepen waarom de Vara die serie nooit heeft herhaald.