Esperanto
Op vrijdag 21 september 2007 geschreven door Henny Jane
Onlangs verscheen een log over ‘Engels op de lagere school‘ door Omnivoor. Dit inspireerde mij tot het schrijven over wat wij op de lagere school opeens gingen leren, zo vanaf de vijfde klas. Esperanto! De reden om deze taal te introduceren was dat het een wereldtaal was en dat we gewapend met Esperanto in allerlei hoeken van de wereld verstaanbaar of half-verstaanbaar zouden zijn.
Volgens mij was de onderliggende grond toch wel dat we op jonge leeftijd een soort basis voor vreemde talen onder de neus kregen en spelenderwijs - we kregen er geen proefwerken in - alvast een beetje konden wennen aan wat er op de middelbare school van ons werd verwacht zodat niets meer echt ‘vreemd’ zou lijken.
Onze meester was vloeiend in de taal en correspondeerde met Esperantisten in Roemenië - wij begonnen daar ook mee en ik heb nog een aantal Roemeense postzegels uit die tijd (zulke grote, net lappen!).
Esperanto was het breinkind van Dr Ludovic Lazarus Zamenhof, een Pools/Joodse oogarts die in de late jaren 1870 de taal begon te ontwikkelen. Zamenhof wilde een steentje bijdragen aan de wereldvrede en dacht dit te doen door een nieuwe taal te fabriceren zo van ‘muziek, sport en cultuur verbroedert de wereld’. Na ongeveer tien jaar begon hij bekende boeken te vertalen in het Esperanto en werd de taal zo meer verspreid, voornamelijk in Oost-Europa. Esperanto is dus een synthetische taal net als Ido en Swahili. Er is een Esperanto Wereld Associatie, maar nergens is het een officiële landstaal geworden.
Esperanto lijkt op het eerste gezicht pseudo-Italiaans of Roemeens (misschien vandaar onze Roemeense correspondentie op school!) en heeft inderdaad veel woorden ‘geleend’ van de romaanse talen, maar klankmatig gezien is de taal ook weer Slavisch. Wel, Zamenhof kwam uit Polen. Er is ook invloed van de Germaanse talen in Esperanto te bespeuren. De grammatica is met opzet strikt en simpel gehouden: als iets moet aanslaan moet je het niet al te verwarrend maken. Ik herinner me twee woorden van de hele handel. ‘Avo’ betekent grootvader. ‘Avino’ is grootmoeder. Volgens mij heeft het uiteindelijk geholpen met latere talen - structureel, grammaticaal. Een taal is tenslotte een methode om je te uiten en om begrepen te worden door anderen.
Enkele andere voorbeelden uit het Esperanto (moest ik opzoeken):
Buenan nokton - Goedenavond
Estas bela tago - Het is een mooie dag
Iemand anders Esperanto meegemaakt op de lagere school - of iets later? En weet je je meer dan twee woorden te herinneren?
34 reacties op “Esperanto”
Laat een reactie achter
Corrigigeer me als ik fout ben, HJ, maar ik heb meegemaakt Esperanto als een kind, toen mijn late moeder eigende een boek van Teleac.
(nu in het Esperanto: …..
)
Teleac, dat is het 1e wat mij te binnen schiet. Volgen mij met Bueno de Mesquito, correct me if i’m wrong.
Mooi log, Henny-Jane, en dat jij esperanto-les hebt gehad! Nooit geweten dat er scholen waren die er les in gaven. Ben bijna jaloers.
Het esperanto fascineerde me als kind. Alle wereldbewoners te kunnen verstaan, het leek me fantastisch en heel efficiënt.
Toch jammer dat het nooit iets geworden is.
Nationalisme, chauvinisme? Verder kan er toch niets op tegen zijn.
Het enige esperanto dat ik ooit heb gezien was in de telefooncel, de gebruiksaanwijzing stond er in verschillende talen op een bord en esperanto dus ook. Ik weet nog dat ik als kind de talen vergeleek en probeerde of ik het esperanto kon ontcijferen.
Esperanto ken ik wel als wereldtaal bedacht door Zamenhof maar heb ik nooit op school gehad. Apart dat scholen daar les in gaven!
Heb er altijd over gehoord dat het een wereldtaal zou worden, taal nooit gesproken of gehoord of gezien, volgens mij blijft engels, oh nee, nou schijnt spaans weer numero uno te zijn
Voor een gratis online basiscursus zie http://www.pingveno.nl/cursus/
Ik heb jaren geleden ook een dergelijke online cursus gedaan, opgaven via mail insturen, via mail gecorrigeerd terug. Heel leerzaam, moet wel bekennen dat het weer flink is weggezakt.
Op televisie deden van Kooten en de Bie de cursus Esperanto na. Het was natuurlijk weer zo een hilarische sketsch uit hun begindagen. Ik weet dan ook niet of het toen nog onderdeel was van het legendarische Vara televisieprogramma Hadimassa was, waar zij aan mee werkte.
Ik zal het later wel in een scene ergens gezien hebben, maar wat mij bijgebleven is: “Goedenacht” werd in het Esperanto: “Have a good snurk”
Nu ik het tik moet ik weer lachen.
Wat een bijzonder interessant stukje is dit zeg!Ik ben dol op taal en tuurlijk ken ik,als ieder ander hier , Esperanto van horen zeggen. Nooit geleerd, maar ben er wel enorm nieuwsgierig naar geweest. Wat leuk dat je dat op school hebt geleerd, Henny Jane! Wat me trouwens verbaasde( ik heb dit nóóit geweten!) is dat het Swahili ook een kunsttaal is. ( Ben gelijk gaan neuzen op internet en zag tot mijn stomme verbazing dat ook Papiamento dat in zekere zin is. Alleen wordt dat maar gebruikt in op de Antillen en Suriname).Superinteressant om te lezen ….Ben een stukje wijzer geworden! Bedankt, H.J.
Leuk log Henny Jane
Toen ik pas in de boekhandel begon waren er woordenboeken Esperanto.
Hi Bebob, wat leuk zo’n cursus op internet en wat wordt het allemaal leuk uitgesproken, moet er wel aan wennen hoor, maar wel leuk!
@Rozemarijn
In Suriname gebruiken voornamelijk Sranang Tongo en geen papiamento hoor
@Rene….
Je hebt helemaal gelijk…Ik meende dat ik dat ergens gelezen had…..
HJ: Geen flauw idee, ik ken niemand die het spreekt of sprak.
Waarom denk ik toch steeds als ik dit log zie aan ‘Desperado’?
een stukje wikipedia ter lering en vermaak
Esperanto-moedertaalsprekers
Esperanto-onderwerpen
Dit artikel is onderdeel van de serie Esperanto
Taal
Akademio de Esperanto | Grammatica | Woordenboek | Esperantologie | Alfabet | Telwoorden | Fundamento
Verenigingen
UEA | TEJO | BEMI | Esperanto Nederland | NEJ | Vlaamse Esperantobond | FLEJA | OSIEK | Internationale Katholieken
Geschiedenis
L.L. Zamenhof | Tijdslijn | Verklaring van Boulogne | Ido-schisma | Ata-ita-crisis | Neutraal Moresnet | Manifest van Praag | Bona Espero | Esperantostad
Esperantocultuur
Esperanto-bijeenkomst | Ĝangalo | Radio | Internacia Televido | Finvenkismo | Homaranismo | Muziek | Kabei | Pasporta Servo | Politiek | La Espero | Stelo | Symbolen | Esperantist | UK | IJK | Moedertaalsprekers | Zamenhofdag
Esperantoliteratuur
PIV | Auteurs | Esperantostrips | Esperantotijdschrift | Encyclopedie
Visies
Vergelijking met Ido | Vergelijking met Interlingua | Hervormd | Weerstand
Wikimedia
Portaal | Vikipedio | Vikivortaro | Vikicitaro | Vikifonto | Vikilibroj | Vikikomunejo | Vikispecoj
Esperanto-moedertaalsprekers (Esperanto: denaskuloj) zijn mensen die thuis het Esperanto als eerste taal hebben geleerd omdat hun ouders onder elkaar Esperanto spraken. Wanneer een ouder ervoor kiest Esperanto tegen zijn kind te spreken zal het deze taal als moedertaal oppikken.
Hoewel het Esperanto een Internationale Hulptaal is, en niet bedoeld om natuurlijke talen te vervangen, komen Esperanto-sprekende families toch voor, omdat Esperantisten elkaar vaak opzoeken in speciale gelegenheden. Als daaruit relaties ontstaan blijven de beide partners uiteraard Esperanto met elkaar spreken, en ook al voeden zij dan hun kinderen op in een andere taal, deze kinderen zullen het Esperanto zeer gemakkelijk machtig worden en groeien bovendien twee- of drietalig op: buitenshuis worden zij onmiddellijk met een andere taal geconfronteerd.
Om de kinderen vloeiend Esperanto te doen blijven spreken brengen de ouders de kinderen vaak naar speciale Esperanto-activiteiten. Ieder jaar organiseert men naast het Universeel Esperantocongres het Esperanto-kindercongres.
Over het aantal moedertaalsprekers van het Esperanto tast men in het duister. Vermoedelijk gaat het om een paar honderd mensen. Van hen is de Hongaars-Amerikaanse zakenman George Soros zonder twijfel de bekendste.
het idee achter esperanto is mooi maar ietwat naief
Esperanto zou de nieuwe wereldtaal worden (de idealistische jaren 80) en iemand probeerde mij over te halen om ook deze taal te gaan leren. Helaas zag ik dat niet zitten, want Engels leek mij zo veel meer voor de hand liggend als wereldtaal i.v.m. de ruime voorsprong die deze taal al wereldwijd had (vergelijk: VHS vs. Betamax/V2000).
Dutchfranca, Desperado schijnt ook een film te zijn geweest uit 1995 volgens Google en Desperado, werd dat niet gezongen door Sandra Reemer??????
:
Bijna goed Judith: Xandra zong over Colorado en Linda Ronstadt over Desperado.
Nou Dutchranca, dan zat ik toch goed in de buurt he?????? Vind het wel een mooi liedje trouwens maar eh…….esperanto he????
Desperado werd ook door de Eagles gezongenHet kwam in Amerika niet erg hoog, maar persoonlijk vond ik het een mooi nummer.
Het is waarschijnlijk onmogelijk om een ‘wereldtaal’ te schapen die van alle taalgroepen iets leent zodat iedereen er iets in kan verstaan: er zijn nogal wat taalgroepen en ach, zo verschrikkelijk ver uiteenliggend, daar begin je niet aan om dingen samen te smelten. Misschien was die achterliggende grond inderdaad naief, zoals hierboven reeds is gezegd.
Door geografisch/politiek/technologische omstandigheden is Engels eigenlijk een wereldtaal geworden, maar in de tijd van Zamenhof was dat nog niet zo duidelijk.
Ik denk dat het feit dat ik op een eenpersoonsschool zat (zie mijn eerder log) er ook mee te maken had dat er iets ‘bijzonders en anders’ op het curriculum stond zonder dat er allerlei leerkrachten dwars begonnen te liggen.
Ik heb zelfs drie maanden Russisch gehad op mijn middelbare school - een christelijke school nog wel en dat in de koude oorlogperiode in de jaren ‘70 - gegeven door een muziekleraar die helemaal crazy was van alles Russisch. De lessen werden in een vrij uur gegeven maar de school moest toch een lokaal ervoor vrijgeven! We hadden de vrije keuze om een poosje het cyrillische schrift te bestuderen, tja dat was ook leuk.
Hier in NZ heb ik een jaar Maori en Samoaans geleerd aan de Polytech.
Saluton al ĉiuj!
Heb de hierbovengenoemde internetcursus ook gevolgd en ben nu bezig 2500 basiswoorden erin te stampen
. Ik vind een wereldtaal wel een goed idee. Esperanto is niet bedoeld om de bestaande talen te vervangen, maar om te dienen als 2e taal. Als elke wereldburger naast zijn eigen taal ook nog Esperanto spreekt zijn de taalproblemen immers de wereld uit.
Als wij (Nederlanders en Vlamingen) met een Engelsman gaan onderhandelen, debatteren of discussiëren dan zal dat in het Engels gebeuren. Aangezien wij ons nooit zo goed uit kunnen drukken als de Engelsman zijn wij dan in het nadeel. (Er zitten niet voor niets zo’n 400 tolken in het Europees Parlement). Als de de discussie in het Esperanto zal plaatsvinden dan spreken beiden een vreemde taal en kunnen op voet van gelijkwaardigheid met elkaar spreken.
Ook wordt het Engels als wereldtaal volgens mij flink overschat, In Spaans- en Duitstalige landen spreekt men nauwelijks Engels, om maar niet te praten over Frankrijk. Dat in ons landje alles in het Engels moet wil gelukkig niet zeggen dat de hele wereld dat ook doet. En ook langs de oostgrens van Oost Groningen tot Limburg kom je volgens mij verder met Duits dan met Engels.
Het voordeel van Esperanto ten opzichte van andere talen is dat het makkelijk te leren is. De taal is zeer consequent opgezet en bevat geen uitzonderingen op de regeltjes. Ook heeft elke letter dezelfde uitspraak en dat betekent dat als je weet hoe je het woord uitspreekt dat je het ook kan schrijven.
Het meervoud krijgt -j, vergelijk dat eens met het Nederlands: stoel - stoelEN; tafel - tafelS; pen - penNEN; fotograaf - fotogrAFEN; radio - radio’S…
Door het gebruik van voor- en achtervoegsels kan van een beperkt aantal basiswoorden een uitgebreide woordenschat gemaakt worden. Bijv. achtervoegsel -id betekent afstammeling, kind van. Als je dan de naam van een dier weet, dan weet je dus ook meteen de naam van het jong:
paard - veulen -> ĉevalo - ĉevalido
schaap - lam -> ŝafo - ŝafido
maar ook: koning - prins -> reĝo - reĝido
de -o geeft aan dat het een zelfst. naamwoord is.
Hoewel ik geen talenknobbel heb en naast het Nederlands in geen enkele andere taal goed een gesprek kan voeren spreekt het idee achter Esperanto mij wel enorm aan. Geen enkele taal is makkelijk, ook het Esperanto niet maar het valt mij op dat het vertalen van NL naar EO makkelijker is dan van EO naar NL.
Ik hoop dat n.a.v. dit artikel ook anderen besluiten Esperanto te leren. Het adres van een gratis cursus staat hier al boven. Ook een goede site is: http://nl.lernu.net
ja, lang niet meer aan gedacht.
Maar ik snapte het niet (het hoe en waarom). Een taal zonder land…Nee, ik vond het bij voorbaat al stom eerlijk gezegd als kind/tiener. Het had voor mij iets Afrikaans ofzo en ik vond Afrika maar niets….
3e wereld, zand, honger, corruptie oorlog… Het hoorde voor mij (onterecht) gevoelsmatig in dit rijtje dus heb nooit enige vorm van interesse getoond.
Hoi iedereen,
Ik wil iets zeggen over Swahili. Swahili is GEEN kunsttaal. Het is een Bantoetaal. Het is een Afrikaanse taal. De Bantoetaal met de meeste sprekers is het Swahili.
Mi volas diri ion pri Svahilo. Svahilo NE estas artefarita lingvo. Estas Afrika lingvo. La bantua lingvo kun la plej parolantoj estas Svahilo.
En nu heel graag in het nederlands Erik!!!!!
Judith, het staat er al in het Nederlands, de zin erboven.
De onderste zin is Esperanto, dus nu nog even in het Swahili Erik !!!
Ach gut ja Richard, had ik niet eens gezien, grappig, ik was zo onder de indruk van die taal dat ik het nederlands helemaal vergat te lezen
Hoi mensen,
Richard, het is inderdaad een makkelijke taal om te leren. Zelfstandige naamwoorden eindigen op -o, bijvoeglijke naamwoorden op -a en bijwoorden op -e. Een werkwoord, wat in de onbepaalde wijs staat, eindigt altijd op -i,
iri = gaan
esti= zijn
fari= maken
farti = maken (in de zin van gesteldheid, kiel vi fartas)
Een werkwoord in de tegenwoordige tijd eindigt altijd op -as. Zowel enkelvoud als meervoud. De verleden tijd is altijd -is en toekomende tijd is -os. De voorwaardelijke wijs (ik ZOU komen, mi irus) eindigt dus op -us. De gebiedende wijs eindigt op -u. Iru = ga!. Promenu is wandel.
De klemtoon van een woord in het esperanto ligt altijd op de voorlaatste lettergreep.
Er bestaan bepalingen met en zonder voorzetsels. Een bepaling zonder een voorzetsel heeft dus een lijdend voorwerp. Mi sidas la katon = ik zie de kat. De kat wordt gezien. La kato sidas min = de kat ziet mij. Het lijdend voorwerp krijgt in het Esperanto een -n. Ook als er een richting is, is hier sprake van.
Ik loop in de kamer = Mi iras en la ^cambro.
Ik loop de kamer in = Mi iras en la ^cambroN.
In de kamer lopen, ik blijf daar, ik kom er niet uit. En de kamer in lopen, ik was in de keuken of buiten of in de hal, maar kom nu de kamer binnen. Dit heet de richtings -n. Je mag het zelf in het Swahili vertalen.
Het grote voordeel van Esperanto is, dat het geen uitzonderingen kent.
Bovenaan staat alleen een foutje. Bonan nokton betekent goedeNACHT. nokto = nacht, vespero = avond. Die -n komt erachter, omdat je het iemand toewenst.
Bonan matenon = goedemorgen
Bonan (tag)mezon = goedemiddag
Bonan semajfinon = goed weekend
Bonan apetiton = eet smakelijk
Roefel, inderdaad, in 1972 was er een teleaccursus Esperanto, die door Kees van Kooten en Wim de Bie is verzorgd. In het interbellum had je een toename van Esperanto-sprekers. Maar later nam dat aantal terug. Hitler zag de taal niet zitten, want hij vond het voor zijn rijk een bedreiging.
Nu we leven in het internettijdperk, is alles, dus ook de cursussen met betrekking tot het Esperanto veel meer toegankelijk geworden. Er zijn ook chatboxen, waar wordt gechat in het Esperanto. Dat kan ook bij pingveno.nl
Nog ff kleine aanvulling. Je hebt inderdaad schaap - lam = ŝafo - ŝafido. Maar van sommige achtervoegsels kun je zelf ook een woord maken. Ido is een afstammeling. Dat is ook, wat het woord Ido op slaat. De taal Ido stamt af van het Esperanto.
Het Esperanto maakt heel veel gebruik van achter- en voorvoegsels.
Mijn nederige excuse! Ik had ergens geleerd dat de Britten allerlei Oostafrikaanse taalelementen bij elkaar hadden geraapt in de tijd van hun colonisatie. Was dus niet waar en ben blij dat ik dit hier heb geleerd. Bedankt, ErikDrenthe!
Hoi Henny Jane,
Hoe ist? Kan zijn dat je in de war bent met iets anders. Ik hoop dat je kunt uitzoeken waar je dat heb geleerd. Dan kun je dat controleren. Doei.
ErikDrenthe
Wel ErikDrenthe, dat weet ik echt niet meer. Ergens gelezen, ooit in een zgn informatief krantenartikel of boek misschien? Jaaaaren geleden…
Hoi Henny Jane,
Hoe ist? Is dan inderdaad lang geleden. Ben ruim een jaar met Esperanto bezig. Is soms lastig, omdat de taal een andere logica heeft.
ErikDrenthe
Hoi ErikDrenthe, veel succes met je Esperanto! Dat je er veel plezier van mag blijven hebben..!