Klederdrachten
Op woensdag 27 augustus 2008 geschreven door Frank Faber
Ik ben opgegroeid in Den Haag en omdat dat vlakbij Scheveningen ligt kwam je ze vroeger vaak tegen; meestal oudere dames in, uiteraard, Scheveningse klederdracht.. Je kon aan de dracht zien tot welke geloofsgemeenschap behoorden; katholiek of protestant. Ik zag dat verschil niet, maar de geoefende toeschouwer wel.
Klederdracht was zeer streekgebonden; ook heel bekend was de Zeeuwse klederdracht, wellicht was het bij de Zeeuwen nog eenvoudiger te zien welk geloof men had. Met de komst van de 21ste eeuw lijkt het wel of klederdracht uit het straatbeeld is verdwenen, of je moet naar Staphorst gaan; daar lijkt de tijd stil te hebben gestaan.
In 1989 was ik in Zweden en daar heb ik volop kunnen genieten van de Zweedse klederdracht tijdens de midzomernachtsfeesten. Er werd (wordt?) dan onder muzikale begeleiding gedanst rond een soort totempaal die versierd was met bloemen en de klederdrachten waren heel divers en kleurrijk. Een unieke ervaring.
Zoals velen van jullie reeds weten had ik een Zweedse oma en het was traditie om op Kerstnacht bij haar te komen eten en speciaal voor die gelegenheid had zij haar klederdracht aangetrokken. Klederdracht, ongeacht uit welke streek dan ook heeft iets zeer folkloristisch en schilderachtigs, zoals je kunt zien op oude afbeeldingen.
Welke klederdrachten kun jij je nog herinneren van vroeger?
27 reacties op “Klederdrachten”
Laat een reactie achter
Echt een heel mooi log, Frank, mijn complimenten! Heel vroeger werden klederdrachten op zekere hoogtijdagen uit de kast gehaald, gezien enkele voorouderfoto’s aan mijn wand. Een groninger betovergrootmoeder had een verschillend hoofdgewaad dan een drentse overgrootmoeder bijvoorbeeld. Aan het oorijzer kon je tevens zien wie meer geld had, bijv. goud was rijker dan zilver en zilver was eigenlijk toegeven dat je arm was; dit heb ik geleerd na een bezoek aan het Drents Provinciaal Museum te Assen in 2001. (Aan te bevelen, er liggen o.a. ook veenlijken, mijn toen 6-jarige dochter was zeer onder de indruk.)
Staphorst, niet al te ver van Zwolle, daar reden we nogal eens langs en zag je de donkere kledij reeds van verre. We zouden eens bezoek krijgen (1973) van een Staphorster stroverkoper, want we hadden nog stro over van het vorige seizoen en deze handelaar wilde de waren eerst eens zien. Hij zou zijn vrouw en dochtertje meenemen, ik zei zo “Die vrouw zal wel in klederdracht komen”, maar moeder lachte die suggestie weg met “Dat zijn moderne zakenlui!” Je had haar gezicht moeten zien toen uit de moderne auto een dame geheel gehuld in het zwart stapte. Klederdrachtzwart, ze was nog in de rouw ook. Ze vertelde ons wel dat ze de laatste was in haar familie die nog de dracht droeg. Ik heb ook klederdracht in Urk gezien, in de jaren ‘80 nog.
Als kind zijnde gingen wij vaak naar Volendam, gewoon een dagje rondslenteren tussen de viskarren en toeristenwinkeltjes en restaurants.
Daar lopen ze altijd in klederdracht en nog steeds!
En ja, zoals Henny Jane verteld…Staphorst, zijn wij ook vaak doorheen gereden met de auto, keken we onze ogen uit vanwege al die zwarte kleding, vooral die kousen he?
Ook die jonge meiden moeten eraan geloven…..
Een paar jaar geleden zat ik op een terrasje ergens op de Veluwe op zondag en aan de overkant was een kerk en tsja, je raadt het al, er ging een kerkdienst beginnen en dan zag je al die mensen in klederdracht daar naar binnen schuiven met een kerkboek in de hand!
Ze konden ons wel zeg maar dood kijken omdat wij zo onbeschoft op zondag aan een glaasje fris zaten…..brrrrr…..ach, die mensen weten ook niet beter he? En trouwens, dan hadden ze die terrasjes ook niet moeten showen!!!
Bi ons op het dorp zijn nog enkele dames die elke dag in klederdracht lopen. Natuurlijk zijn het bejaarde dames die dat doen want de jongere dames, zeg maar van mijn leeftijd(ahum)lopen vooral in moderne kleding zoals denim.
Gedurende zomer zijn er veel folkloristische activiteiten waar veel mensen in Zeeuwse klederdracht lopen. Er zelfs een stichting, Boerengoed, die de klederdrachten in Zeeland beheren om het voor het nageslacht te behouden.
Leuk log Frank
Mijn opa’s en oma’s kwamen uit Friesland en één van mijn oma’s (beppe Sjoukje) droeg een gouden oorijzer met op gewone dagen een glad mutsje erover en op hoogtijdagen een kanten.
Er hoorde een donkere rok en jakje bij met daarover een kanten omslagdoek. Die heb ik haar eigenlijk nooit zien dragen. Misschien versleten en geen geld voor nieuwe.
@Henny Jane: die Staphorster kledingdracht was inderdaad heel apart. De vrouwen leken van boven gewoon smal en het leek alsof ze hele brede heupen hadden door die uitstaande rok. We reden eens op een zondag door het dorp toen er juist een kerk uitkwam. Ik wist niet wat ik zag. Ook kinderen in klederdracht.
Geef mij maar een lekkere spijkerbroek.
Ook hier is de klederdracht uit aan het sterven, tenminste die voor dagelijks gebruik. Toen ik hier kwam wonen, waren er nog zeker een stuk of zes oudere dames die dagelijks in klederdracht liepen. Nu is er hier geenéén meer, de laatste is een jaartje geleden verhuisd naar het verzorgingshuis in een ander dorp.
Maar je kunt niet ven de ‘Zeeuwse klederdracht’ spreken elk voormalig eiland heeft weer een geheel andere dracht. Kijk alleen maar eens naar het verschil tussen bv Axelse dracht en Walcherse dracht. Aan de mutsen kon je zien of een vrouw gehuwd was en ook welk geloof ze had Rooms Katholiek of Protestant.
Aan één kant jammer dat het verdwijnt en alleen maar meer als folklore kan worden gezien, aan de andere kant snap ik wel dat in de huidige tijd het bijna ondoenlijk is om de dracht vol te houden, duur en absoluut onpraktisch.
De enige Nederlandse klederdracht die ik ‘live’ heb gezien was in een kerk in Zeeland, waar wij op vakantie altijd naar toegingen. Er was dan altijd één dame die steevast in klederdracht kwam.
In Amerika was ik eens in een jeugdherberg, en twee Amerikaanse meisjes achter de balie stonden vol ongeloof naar een Nederlandse koekjesdoos te kijken, met de afbeelding van een Zeeuwse vrouw in klederdracht. Ze begrepen dat ik ook Nederlands was, en vroegen aan mij of alle vrouwen er in Nederland zo bijliepen. Zo stelden ze het zich voor. Toen ik dat ontkende, knikten ze en zeiden: “Stereotype”.
Het grappige was dat ze er maar niet over uit konden dat zo’n vrouw een soort spiegeltjes droeg aan de zijkant van haar hoofd. Het leek hun nogal ‘far out’. Ik had hen kunnen zeggen dat je hetzelfde zou kunnen zeggen over de verentooi van een Amerikaans indiaans opperhoofd, maar dat bedacht ik pas veel later.
Als stadskind kwam ik er niet mee in aanraking. Hooguit zag ik het op de televisie. Wel heb ik foto’s van mijn overgrootouders in Westfriese kledij.
Maar toen ik verliefd werd op een Zeeuwse jongen, met wie ik ook trouwde, veranderde dat.
Indertijd (jaren 70) zag je nog veel klederdracht op Walcheren. Ik heb (voor onze verloving) Zeeuwse knoppen gekregen.
Ik heb natuurlijk weleens mensen in klederdracht gezien. Ik heb er niets mee en eigenlijk vind ik het zo’n stereotype voor ons land: klompen, molens, klederdracht…Geen wonder dat wij in het buitenland ook altijd hiermee geassocieerd worden.
Ja Grompie, en we zijn niet te vergeten het enige land van de tulpen volgens de toeristen!
Ja, de meeste denken dat wij de hele dag op klompen lopen…..nou ja, bijna, ik dan niet maar veel mensen lopen hier nog steeds op van die Croqs
Ja hoor in mijn jeugd in Den Haag idd vaak dames in Scheveningse klederdracht
Kan me de tijd niet heugen nog een klederdrachtdragende gezien te hebben.
Als ik naar Zwolle ga rijdt ik weleens door Staphorst. Daar zie ik weleens een vrouw ( altijd een vrouw ) in klederdracht.
Aan de andere kant van de snelweg in Rouveen heb ik het gevoel dat er nog meer vrouwen in klederdracht lopen.
Heb wel het gevoel dat het langzaam aan het uitsterven is daar.
Offtopic : Henny Jane : ik reed vandaag door de “Dallen”, ze lagen er ondanks sombere dag nog prima bij
Vroeger gingen we wel eens naar Zeeland op vakantie, en daar zag ik de klederdrachten af en toe. Ik wist niet dat er ook in klederdracht verschil was in katholieke of protestante kleding. Die feesten met klederdachten moeten behouden blijven, echt nederlandse cultuur.
@leuk log Frank.
Scheveningen is een dorp, dat uitgesproken protestants is. Ik ben daar opgegroeid en volgens mij waren er geen katholieke vrouwen, die in klederdracht liepen, trouwens ook geen katholieke mannen, die in klederdracht liepen. Scheveningen is te vergelijken met Staphorst, IJhorst, Urk, dat soort plaatsen.
De enige klederdrachten die ik me van vroeger kan herinneren stonden afgebeeld op de boterhambordjes…
Ha Bertus, mijn ‘reporter on site’ zo te zeggen, je hebt vast ook geen klederdrachten ontwaard in de Dallen!
Tja, boterhambordjes met klederdrachten zoals Jeugd hierboven zegt, doet me dus denken aan Zeeuws Meisje margarine en die kanjer van een waaier op haar hoofd, zo leek ‘t wel.
Vroeger naar Volendam en Marken geweest, toeristisch dagje. Niet gedaan: op de foto, uitgedost in Volendammer klederdracht. Wie wel??
In de familie van een Scheveningse collega van m’n vader werd nog klederdracht gedragen in de 60er jaren. Omdat je het toen redelijk veel zag in Scheveningen, vond ik het niet erg bijzonder. Nu zie je het nog maar zelden en dan meestal op zondag en/of bij feestelijke gelegenheden. Cultureel gezien vind ik dat erg jammer, het geeft iets geheel eigens aan een stadje of dorp. Ik meen me zelfs nog te herinneren dat er verschil was tussen de zondagse dracht, de doordeweekse dracht en het werkkostuum. Volgens mij was er ook nog een specifieke dracht voor mannen, maar daar heb ik geen helder beeld van.
Begin jaren 60 ging ik kamperen bij Nunspeet, op de fameuze camping “Saxenheim”. We kwamen op zondag op de brommers door de aanzienlijk gelovige dorpen van de “Bible Belt” langs de Veluwe. Mannen aan één kant van de weg, de vrouwen gearmd aan de andere kant, alles in het zwart onderweg naar de kerk. Ondanks het pittige geluid van de grote-stadse brommers keek men strak voor zich uit. Maar ik kon hun gedachte aan het hellevuur voor ons bijna voelen.
Voor m’n werk had ik een enkele keer vertegenwoordigers van klanten uit het buitenland voor een korte of langere stage. Dan moest steevast het traditionele Nederland worden afgewerkt. De Rotterdamse haven (ik werkte in de scheepsbouw), de molens van Kinderdijk en de klederdracht plus paling van Volendam. En ze moesten allemaal in het kostuum op de foto. Nee, het “red light district” van Amsterdam werd niet vergeten.
Nee, wij hebben ook geen foto van het hele gezin in Volendamse klederdracht Joke61, hebben we eigenlijk nooit bij stil gestaan denk ik, wel stonden we voor de etalage bij die fotograaf te kijken welke beroemdheden er WEL in klederdracht geposeerd hadden…ook niet beroemde mensen, zoals Japanners…en dan in klederdracht
Ik woonde bij Bunschoten-Spakenburg in de buurt, en zag daar wel eens (voornamenlijk) vrouwen lopen in klederdracht. Ook al was het snikheet, ze liepen toch in die warme jurken, pfff. Ik zou die klederdracht trouwens niet herkennen als zijnde Spakenburgs ofzo. Toch heeft het wel wat.
Op marktdag bij ons in Hilversum zag je vroeger nog wel vrouwen uit Spakenburg en Huizen in klederdracht.
De laatste tien jaar zeker zie ik geen klederdracht meer op straat.
Bij ons thuis hebben we een tijdlang een pop in Huizer klederdracht gehad.
Dat was dan echte huisvlijt.
Wij kwamen uit Walcheren, dus, mijn Oma had nog de echte Walcherse klederdrachht.Ze was Nederlands Hervormd. Hoe het precies met dat verschil zat weet ik eigenlijk niet want ik heb die tijd niet meegemaakt, maar ze liep wel tot haar 88ste jaar in klederdracht,ze woonde ook bij ons in, samen met mijn Opa, maar die was niet in klederdracht. Maar de Opa van mijn Opa was wel weer in klederdracht. En ik ben ook wel eens op de Markt in Goes geweest, want daar woont mijn zwager, en daar lopen ook nog vrouwen in dracht, en, inderdaad,dat is weer anders dan Walcheren en den Overkant ( Groede, Terneuzen, Axel ) Uiteraard Volendam, Scheveningen, Staphorst, Spakenburg. Het is allemaal zo kleurrijk, vooral bij de dames. Ik heb ook wel eens op de televisie de Zweedse dracht gezien, en op Duitsland die Noorse truien met van die stermotieven en zo. Het heeft wel wat, vindt ik. En je kon ook nog zien of ze getrouwd waren of als de vrouwen weduwe waren of als een meisje “groot”geworden was, dan kregen ze andere mutsen en zo. Ik ga binnenkort voor een midweek naar Friesland, ben benieuwd of ik dan ook nog klederdrachten zie.
Uit Gelderland is me zoveel niet bekend, en uit Brabant ook niet, maar ja, ik kom ook niet echt uit Brabant, ook al woon ik er al een halve eeuw. Wel een leuk log, trouwens.
Wij hebben nog twee zeeuwse poppen bij ons thuis staan, die heeft mijn moeder aangekleed, een mannetje en een vrouwtje. Kaatje en Wannes. De kleertjes van Kaatje zijn allemaal stukjes van kleding van mijn Oma, de bonte schort was een lapje uit de echte schort die mijn Oma droeg, het beukje was ook vervaardigd uit de grote van mijn Oma, het snoertje met bloedkoraaltjes was geregen uit de kraaltjes die mijn Oma om haar hals droeg, met een gouden slotje. Als het Zondag was of als ze een bepaald feest hadden, droeg ze zwarte gitten, die glinsterden zo mooi. Het boertje heeft een zeeuws pak aan en de broekstukken, zoals ze dat noemen, zijn de manchetknopen van mijn Opa. Dus, echt helemaal specifiek een dierbare herinnering aan mijn grootouders. Jammergenoeg kan je hier geen foto bijsluiten.
De keren dat ik te maken had met klederdracht was of de verzameling klederdrachten poppetjes (is daar al een log over? en die ik nog steeds heb in een doos hoor, niet uitgestald
), of jaarlijks op Texel waar het ‘volksdansjes’ was voor de toeristen.
De enige vrouw die hier in t dorp nog in klederdracht liep is een paar jaar geleden tragisch om het leven gekomen, toen haar kleding vlam vatte.
Verder zie je dus geen klederdracht meer, alleen op speciale dagen, zoals het tweede weekend in september als er Huizerdag is.
toen ik nog een greetje was zaten er zondags nog een aantal dames met gouden kappen op bij ons in de kerk.
ik kom uit een ’stad’ vlak bij staphorst vandaan, en elke keer, als we naar de camping gingen, zagen we de klederdracht.
je had geluk als je op zondag er doorheen moest, want dan moest je stoppen, tijdens het naar- en uit de kerk lopen.
3-4 man naast elkaar, in klederdracht, liepen breeduit over de straat.
je kon en mocht er niet voorbij.
dat vonden wij als kind niet zo erg: veel zilver en goud op het hoofd en aan de bijbels(die aan de rokken hingen).
de ’stad’waar ik dus vandaan kom(woon er niet meer), is erg reformatorisch.
daar heb je ook een soort van klederdracht:rokken tot op de enkels, jongens in bloesjes en opgeschoren koppies, de meisjes met lange rokken en lange haren.
op zondag de meest fantastiche hoeden(maxima is er jaloers op), de mannen in het zwart of donkerblauw (ook soms met hoed).
je pikt ze er zo uit.
In Huizen lopen nog (zeer) sporadisch enkele vrouwen in klederdracht. Maar ja, zoals zovaak, het is een uitstervend ras.
ik weet niet of dat echt klederdracht was ,wij wonen in Overijssel ,maar mijn opoe droeg altijd zwarte kleding met een lijfje en een heleboel rokken over elkaar heen aan. en als ze op visite ging droeg ze een knipmuts of een plooimuts en met een begrafenis droeg ze een rouwmuts ,waar ik er nog 1 van heb waar ik heel trots op ben. ik denk dat dat toch ook wel een soort klederdracht was.